Home / VĂN HÓA ĐỜI SỐNG / NGẮM GÁI XUÂN CỦA NGUYỄN BÍNH

NGẮM GÁI XUÂN CỦA NGUYỄN BÍNH

Em như cô gái hãy còn xuân,

Trong trắng thân chưa lấm bụi trần,

Xuân đến, hoa mơ, hoa mận nở.

Gái xuân giũ lụa trên sông Vân.

 

Lòng xuân lơ đãng, má xuân hồng.

Cô gái xuân mơ chuyện vợ chồng,

Đôi tám xuân đi trên mái tóc.

Đêm xuân cô ngủ có buồn không?

Cuc trangMùa xuân và thiếu nữ. Hai đề tài, tuy hai là một. Hiếm thấy người làm thơ nào buông bút trước đề tài “hai trong một” muôn thuở này. Nhưng để được phong danh Thi sĩ mùa xuân-thiếu nữ, phải nói là hiếm. Và Gái xuân chính là một giấy chứng nhận cho thi hiệu Nguyễn Bính: mùa xuân và thiếu nữ đậm chất chân quê.

Về số lượng chữ, khó có thể bảo Gái xuân là bài thơ về xuân hay về… gái! Tám câu thơ, 8 chữ “xuân”. Tám câu thơ, 8 chữ về thiếu nữ hoặc về cơ phận đặc tả người nữ. Trong thơ, ăn nhau đâu nhờ dung lượng. Mà ở nội dung. Từ tên bài đến nội hàm, ông tây bà đầm nào biết tiếng ta kha khá cũng thấy ngay đấy là bài thơ về thiếu nữ đang mang tâm sự. Tâm sự lớn và nóng: chuyện vợ chồng í mà. Tứ thơ thân thuộc, dễ hiểu, nếu không nói là cũ, quen. Bài thơ ngắn, vuông vức trong 2 khổ thơ 7 chữ mà chứa cả kho chuyện tình.

Cái hay dễ thấy: thi sĩ đã nhuần nhụy và rành mạch biến hóa hai đề tài vào một chủ đề. Nói về người nữ trong tâm thế và không khí xuân, và còn có thể lột tả cảnh xuân qua tâm trạng và hình thể nữ. Ẩn dụ mùa xuân-thiếu nữ không giấu diếm. Làm sao giấu được? “Thân” thì“trong trắng chưa lấm bụi trần”. Đã “gái xuân” lại còn “giũ lụa trên sông Vân” thì thôi rồi. (Xin bạn đọc kiên nhẫn, đoạn dưới sẽ thấy “sông Vân” là gì?) Của đáng tội “lòng xuân lơ đãng” đấy nhưng là “lơ đãng” hoặc theo kiểu “em chã”, hoặc rối trí bởi nhiều “lý do khách quan và chủ quan”. Coi kìa:“má xuân hồng”.

Khối ưu tư khổng lồ, như từng được quý phu nhân của vị Giáo sư cố Bộ trưởng nức danh nước Nam một thuở thổ lộ: “Ước mơ của em khi đôi tám xuân xanh quyết chọn được người tài đức mới dám trao gửi thân… Thế là em đã được toại nguyện.” Chưa tìm được ý trung nhân, mỗi “đêm xuân” ôm một nỗi buồn. Nói chi ngủ nghê! Biết rồi còn hỏi?! “Đêm xuân cô ngủ có buồn không?” Lộ ý, sượng lời. Phải không ạ? Nhưng rất Nguyễn Bính. Với thi nhân lãng tử trường tình xuôi ngược Bắc – Trung – Nam, không cung bậc tình yêu nào ở người nữ không bị phát giác!

Nhà thơ Trần Dạ Từ có câu tương tự. Cũng ở nhân vật tuổi trăng tròn và cũng kết bằng câu hỏi. Hỏi, không phải để trả lời. “Bài thơ từ thuở trăng mười sáu/ Mười sáu trăng chờ em biết không.”

Bài có 8 câu, cả 8 câu không mang vết nhăn, nếu nói về kỹ thuật thơ. Về ý tứ, riêng tôi thấy câu kết đọc nhanh thì thú mà ngẫm ra chẳng thích. Ang ác thế nào ấy. Nguyễn Bính là vậy. Phải chịu thôi. Có bạo chút xíu, mà hóm. Vả lại, thời Tây các cụ ưa tặc lưỡi: “C’est la vie!” (Đời là thế!)

Không kể năm câu còn lại tả chân rõ ý, tôi phục tài của thi bá ở hai câu sau đây.

Gái xuân giũ lụa trên sông Vân”. Câu thơ trời cho, hay chính thi sĩ tìm thấy từ ký ức phong tình của mình? Nếu bạn thuộc vào thế hệ a còng ai pát, dễ bỏ qua “lụa” và “sông Vân”.

Biểu tượng lụa gắn với phận người phụ nữ thời xa xưa cho đến giữa thế kỷ trước. Ca dao thì ”Thân em như tấm lụa đào…” Hay trở lại cùng nhà thơ họ Trần: “Em mười sáu tuổi trăng mười sáu/ Áo lụa phơi buồn sân gió xưa.”

Còn “sông Vân”? Tôi đồ rằng, ấy chính là cái con sông chảy theo hai quốc lộ dọc thành Ninh Bình – tỉnh bên Nam Định quê nhà của thi nhân. Có cả thảy 6 cây cầu bắc ngang sông Vân: cầu Âu Vân, cầu Vân Giang, cầu Lim… Ai mà biết “cô hàng xóm” – í lộn “cô hàng tỉnh” – của Nguyễn từng ngồi “giũ lụa” bên cầu nào để hóa thành “Gái xuân” cho ta thưởng lãm bao xuân qua đến xuân Đinh Dậu nay. “Giũ lụa” là thao tác xử lý lụa với công đoạn dùng nước sông; ở đây còn là thái độ của cô gái bị chất chứa khối tâm sự. Giũ đi cái u mờ, rắc rối. Thảnh thơi nhận về cái mới; mịn màng và trong suốt.

Chưa hết, tên cổ của sông Vân là Vân Sàng. Đây vốn là địa chỉ oanh liệt trong cuộc kháng chiến chống nhà Tống xâm lược dưới thời vua Lê Đại Hành (941 – 1005). Truyền thuyết kể, sau khi Lê Hoàn đánh tan quân Tống, chàng trở về thành Hoa Lư – nơi Dương Vân Nga đã kê giường sẵn bên bờ sông đón đợi vị vua anh hùng. Và khi cặp đôi trai tài gái sắc kỳ lạ đó đang giao hoan, một đợt gió mạnh bất thần kéo thổi mây lan đến vùng trời soi rủ xuống dòng sông lững lờ như không biết gì. Từ đó con sông mang danh Vân Sàng (giường mây). Thật tình tứ và… phồn thực!

“Đôi tám xuân đi trên mái tóc”. Thủ thuật thả vần thảy chữ: tuyệt! Hình ảnh cụ thể lại trừu tượng. Bước chân nhẫn tâm của Ông lão Thời gian. Lời thơ vẫn mượt chảy với cả 3 cách nhấn nhịp: 2 / 2 / 3, hoặc 3 / 1 / 3, hoặc 3 / 2 / 2. Trong ca khúc cùng tên nổi tiếng của nhạc sĩ Từ Vũ ca sĩ Quang Lê hát ở cách đầu; hiền nhất: Đôi tám/ xuân đi/ trên mái tóc. Tôi đâu có biết ca hát, chỉ thích đọc câu thần thi theo cách thứ hai: Đôi tám xuân/ đi/ trên mái tóc; mạnh, đau hơn khi mà động từ “đi” đi một mình. Bạn biết ngâm thơ, thử chọn cách thứ ba xem sao?

Nhà thơ ĐỖ QUYÊN

ĐT&PT SỐ 65/2017

Check Also

Dốc tình

DỐC TÌNH

     Đà lạt im lìm, Đà Lạt sao mà nhiều dốc, những con dốc …