Home / QUY HOẠCH - KIẾN TRÚC - XÂY DỰNG / KIẾN TRÚC / NGƯỜI ĐẮM SAY NHÀ CỔ

NGƯỜI ĐẮM SAY NHÀ CỔ

     Nếu có dịp xuôi ngược trên dải đất miền Trung, khi đến tham quan các di sản văn hóa của vùng đất này, bạn đừng quên ghé thăm một địa chỉ: Khu bảo tàng nhà ở truyền thống ba miền của Vinahouse trên đường 608 từ Vĩnh Điện đi Hội An

     Đến đây, giữa không gian kiến trúc thuần Việt tinh tế và cô đọng dưới những mái ngói thâm nghiêm xưa cũ, tâm hồn mỗi người sẽ dào dạt cảm xúc trước những nét đẹp ngỡ đã bị quên lãng trước cơn lốc đô thị hóa, trước tốc độ xây dựng đô thị mới ào ạt đe dọa xóa bỏ không thương tiếc những di sản kiến trúc nhà ở của tiền nhân.

    BẢO TÀNG NHÀ Ở TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT

    Trên một khu đất rộng hơn 10.000m2 ­, có vị thế vùng đồi thoai thoải nằm giữa trung lộ nối hai di sản Mỹ Sơn và Hội An. Khu di tích Văn hóa Vinahouse là nơi trưng bày khá phong phú các loại hình nhà cổ Việt. Vùng Bình Định – Quảng Ngãi có nhà tranh vách đất ba gian hai chái, nhà lá mái; Quảng Nam có nhà vọng nguyệt, nhà ngang ngũ gian, nhà tam quan nhị hạ; Quảng Trị có nhà ba gian và một gian tứ hạ; đất Nam Bộ có nhà một gian hai chái cổ lầu, nhà lục giác rồi nhà cổ đồng bằng Bắc Bộ, nhà ở dân tộc Cờ Tu và một số dân tộc khác ở Tây Nguyên… Nếu loại nhà tre xinh xắn phản ánh sự kết hợp khéo léo giữa tay nghề dựng nhà với vật liệu có sẵn ở địa phương, thì nhà lá mái là biểu trưng của loại kiến trúc nhà ở sinh thái không tổn hại đến môi trường nhờ được làm bằng rơm rạ, tranh tre… Trong không gian nhà ở truyền thống ấy, các giá trị văn hóa được lưu trữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

    Tham quan mỗi ngôi nhà, có thể nhận biết nguồn gốc, gia thế của chủ nhân, đặc biệt là câu đối, hoành phi trong phòng khách thường thể hiện tư tưởng và quan điểm sống của chủ nhân cùng cả dòng tộc. Khách tham quan có thể làm giàu kiến thức của mình về kiến trúc nhà ở truyền thống Việt thông qua vô vàn những tiêu bản, hoa văn trang trí, hệ thống cột kèo, rui mè, đòn tay…cùng bao chi tiết khác được nghệ nhân tài hoa của cả nước dồn bao công sức, tâm huyết đục đẽo, chạm khắc; đặc biệt là những người thợ làng nghề Mỹ Xuyên(Huế), Kim Bồng, Văn Hà(Quảng Nam).

    Từ cổng tam quan vào khu vực trung tâm của khu du lịch Văn hóa là những ngôi nhà rường có quy mô về kích thước, có giá trị mỹ thuật và tuổi đời rất cao. Ngôi nhà được dùng làm bảo tàng có tuổi trên 200 năm, nguyên thuộc sở hữu của gia đình bà Trần Thị Thao ở Quảng Nam, đã truyền qua sáu đời, trước đây là nhà bảy gian hai chái sau được thu nhỏ lại thành năm gian hai chái nhưng có tới 108 cột(76 cột gỗ mít trong nhà, 32 cột đá sa thạch của mái che quanh nhà), rộng 12,21m; dài 17,42m; cao 5m. Đây là kiểu tam gian tứ hạ theo cách gọi của người địa phương: nhà ba gian nhưng có bốn mái “giọt tranh” được hạ thấp chung quanh, cốt nền bên ngoài thấp hơn cốt nền bên trong nhà nên gọi là “tứ hạ”. Kiến trúc cổ này được tạp chí Người đưa tin Unesco đánh giá là ngôi nhà cổ đẹp nhất và có kích thước lớn nhất miền Trung. Công trình kiến trúc này còn là một tuyệt tác của nghệ thuật điêu khắc gỗ với những họa tiết được thể hiện bằng kỹ thuật chạm nổi, chạm lộng, chạm lõm(hay “ám họa”: khắc lõm rồi tô đen bằng mực xạ) cực kỳ công phu, sinh động. Đặc biệt là ở bụng kèo nóc (kèo lòng nhất/kèo thượng) được chạm cách điệu cánh sen đỡ đòn tay ở hiên hiếm thấy ở những ngôi nhà khác.

   Bên cạnh nhà bảo tàng là ngôi nhà năm gian hai cái kép của Quảng Nam với 56 cột – một công trình nhà ở hoàn chỉnh từ kiến trúc, kết cấu, không gian đến vật dụng, trang trí nội thất. Với giá đỡ bát đao án ngữ trước cửa chính, hai án thư hai bên, ghế gõ dày chính giữa, kệ gương soi và hai bộ bàn ghế, các bức hoành phi, câu đối treo kín hàng cột giữa và rầm thượng, hai chái kép dùng làm hai thư phòng, đây là dinh thự của một vị quan lớn thời trước. Tất cả vật dụng cổ trong nhà đều bằng gỗ với những nét chạm khắc thể hiện sự mạnh mẽ, uy nghiêm.

NGƯỜI ĐẮM SAY NHÀ CỔ

    Người tạo dựng không gian nhà ở thuần Việt này là anh Lê Văn Vĩnh. Anh sinh ra và lớn lên ở Vĩnh Điện, vùng đất còn lưu giữ nhiều ngôi nhà truyền thống lại cách làng mộc Kim Bồng không xa. Từ niên thiếu anh Vĩnh đã say mê những tác phẩm chạm khắc tài hoa của nghệ nhân làng Kim Bồng bên trong những ngôi nhà cổ quê mình. Đam mê ấy thấm vào máu thịt đến độ cả tuổi thanh xuân anh Vĩnh đeo đuổi giấc mơ nhà cổ. Anh lên rừng xuống biển, nghe ở đâu có nhà cổ lại tìm đến, chứng kiến những ngôi nhà rường đang lụi tàn theo thời gian vì không được chăm sóc, bảo quản cùng tình trạng phá nhà cổ hàng loạt để xây nhà mới. Trong nỗi lo âu, sợ rằng những ngôi nhà cổ mai đây sẽ không còn, anh khát khao “Khơi dậy nếp nhà Việt” bằng những hành động cụ thể.

    Năm 1998, ở tuổi 19, Lê Văn Vĩnh bắt đầu bỏ vốn cùng nhiều thợ mộc nhận sửa chữa, phục chế những ngôi nhà cổ đơn giản của bà con trong làng. Vừa làm anh vừa đi khắp các làng quê ở Quảng Nam chụp ảnh, tìm hiểu những nét đặc trưng của nhà rường và khởi sự sưu tầm những ngôi nhà cổ đầu tiên. Anh còn lặn lội khắp nước để sưu tầm, tích lũy kiến thức và nắm vững các kỹ thuật phục chế, phục dựng, xây dựng nhà cổ. Không ngờ anh đã “đón đầu” được một thời cơ cũng là thị trường lớn khi ngày càng có nhiều đơn vị cũng như cá nhân ưa thích nhà cổ, kinh doanh nhà cổ. Để rồi Công ty Vinahouse ra đời với những thành quả như hôm nay: sau hơn 10 năm thành lập, Vinahouse đã dựng trên 1.000 ngôi nhà và các công trình kiến trúc cổ trên cả nước.

    Chủ trương và tôn chỉ của Vinahouse là phục dựng nhà cổ đúng theo những mô hình, kiểu thức các loại hình nhà ở từng vùng, miền bằng chất liệu nguyên bản, chỉ phục chế những phần phụ nếu thấy cần thiết. Không những thế, Vinahouse còn thi công các “căn hộ mẫu nhà cổ” là những công trình phụ bên ngoài và phù hợp với công trình chính. Hiện Công ty Cổ phần nhà Việt Nam – Vinahouse quy tụ gần 500 nghệ nhân, thợ chạm khắc gỗ và công nhân, chủ yếu từ hai làng nghề Kim Bồng và Văn Hà.

ĐÔNG NGHI
ĐTPT Số 38/2012

Check Also

1-38

Những ngôi nhà bị ruồng bỏ

Bạn có thể tưởng tượng ngày nào đó đi trên đường, nhìn thấy đứa con …