Home / QUY HOẠCH - KIẾN TRÚC - XÂY DỰNG / QUY HOẠCH / Nguyên tắc quy hoạch và 5 nhân tố cho sự phát triển bền vững

Nguyên tắc quy hoạch và 5 nhân tố cho sự phát triển bền vững

                  Nguyên tắc quy hoạch và 5 nhân tố cho sự phát triển bền vững

Thời cổ xưa, môn bói đất truyền thống phương Đông đã đưa ra 5 nhân tố thiết lập nên cấu trúc vũ trụ để giúp củng cố mối quan hệ của con người với vạn vật. Ngày nay, sự biến đổi khí hậu đang cảnh báo chúng ta về hành vi thái quá của mình. Thế giới đã nhận thức được điều này và đại diện của nhiều nước đã đến đây để đưa ra mối quan tâm bước đầu về việc xây dựng quy hoạch sinh thái – văn hóa Hội An như một ngôi làng toàn cầu sáng tạo. Đô thị & Phát triển xin được trích dẫn một số nguyên tắc cho sự phát triển bền vững của Học giả Thái Quang Trung Chủ tịch danh dự Quỹ phát triển bền vững.

  1. Những nguyên tắc quy hoạch liên quan tới yếu tố đất (thổ) 

Trong thiết kế, đất vừa là bối cảnh vừa là nguyên liệu. Đối với làng toàn cầu sáng tạo Hội An, yếu tố cân bằng hài hòa cần được nhấn mạnh để mang tới cho mảnh đất này sự phong phú và đa dạng ý nghĩa và dễ thích ứng với con người.

Mặc dù sự phối hợp nét đồng quê và đô thị là yếu tố cần thiết giúp xây dựng cảnh quan tiến trình văn hóa của nhân loại, Hội An được khuyến khích đã áp dụng mô hình mới của “cộng đồng đô thị” để vượt qua sự lưỡng phân giữa thành thị và nông thôn. Những giải pháp thiết kế sinh thái phải hữu ích cho hệ động thực vật cũng như con người, dựa trên quan niệm rằng quá trình tự nhiên sẽ tự phát triển một cách tốt nhất khi cứ để nó diễn biến không có sự can thiệp con người.

Cộng đồng dân cư ở Hội An cần được nâng cao nhận thức về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Những giá trị quý báu cần được gìn giữ ở những khu vực chưa bị đô thị hoá, vùng ven sông Thu Bồn. Việc tái sử dụng và mở rộng những công trình vốn có này có thể đem đến những lựa chọn cho các công trình mới, giúp bảo tồn được cảnh quan thiên nhiên nơi đây. Nhiệm vụ cần thiết đặt ra là làm sao để gìn giữ và củng cố những tài nguyên thiên nhiên của Hội An và các vùng lân cận, từ đó chuyển dần mô hình thành phố trở thành một khu sinh thái vườn trong tương lai.

Các công trình mới, khi cần thiết nên được xây dựng trên nền tảng mở rộng những công trình hiện có, tránh phát triển lối kiến trúc độc lập và khép kín, điều này thể hiện sự tôn kính với tính thẩm mỹ và nét văn hóa với môi trường sống ở Hội An. Các chất liệu xây dựng cần được cân nhắc để mang lại hiệu quả tối ưu, phù hợp với bối cảnh đất nước và trên thế giới. Cùng với khuynh hướng nhấn mạnh những giá trị lịch sử, văn hóa độc đáo của Hội An trong khu vực, hoạt động sản xuất cũng phải được coi trọng. Các nhà thiết kế nên quan tâm đến mối tương tác và việc gìn giữ những giá trị vật chất của một nền văn hóa vùng khí hậu nhiệt đới theo cách thức hiệu quả và có ý nghĩa. Sử dụng nguyên liệu trong nước, kết hợp với việc vận dụng một cách hiệu quả công nghệ hiện đại bao gồm công nghệ lắp kính cao cấp, các thiết bị năng lượng hiệu suất cao, và các hệ thống xử lý nước không có độc tố cũng cần được các nhà thiết kế quan tâm, xem xét.

Tất cả vật liệu cần được xem xét theo các tiêu chí sau:

* Các công trình xây dựng cần được thiết kế đủ linh động để phù hợp với việc sử dụng đa mục đích như sinh hoạt, làm việc của người dân, trong khi vẫn đảm bảo khi sử dụng không phải dịch chuyển vị trí nguyên vật liệu.

* Phải chú ý đến tính bền vững của vật liệu, quá trình khai thác, sản xuất, sự thay đổi, khả năng xuống cấp thông qua việc quản lý nguồn lực hiệu quả và tính đa dạng sinh học trên phạm vi toàn cầu và khu vực. Tất cả vật liệu phải được xem xét, chọn lựa dựa trên các yếu tố năng lượng biểu hiện, đặc tính về độc tố, khả năng thoát khí ga, những yêu cầu hoàn thiện và bảo dưỡng.

* Những chất thải dạng rắn, sau khi phân huỷ tối đa, cần phải được xử lí bằng phương pháp không gây độc hại. Mục đích là nhằm loại bỏ tất cả chất cặn bã, những chất mà không nên để tồn tại trong chu trình bền vững manh tính tự nhiên.

chua cau hoi an_opt

  1. Những nguyên tắc quy hoạch liên quan đến sức gió/không khí.

Hội An trước đây là nơi gặp gỡ của các thương nhân và những người đi biển. Họ cùng nhau sinh sống trong khi chờ đợi gió chuyển mùa để di chuyển tàu thuyền về nơi xuất phát. Vì thế, từ trước tới nay gió hay không khí vẫn luôn là nhân tố quan trọng đối với con người Hội An.

Một điểm quan trọng là Hội An cần vận dụng sức gió để thường xuyên tái tạo nguồn năng lượng. Mặt khác, cần xây dựng Hội An trở thành nơi có bầu không khí trong lành, khuyến khích sử dụng nguồn nước thay thế và giao thông công cộng.

Khi bầu không khí bị ô nhiễm, nơi cảm nhận rõ nét nhất chính là Hội An. Bầu không khí địa phương bị ô nhiễm có thể để lại hậu quả trên quy mô lớn. Vì thế, dự án tổng thể, dưới bất kỳ hình thức nào, cũng không được làm cho không khí bị ô nhiễm thêm. Các dự án phải được cân nhắc về tác động tới bầu khí quyển, bao gồm sự phá huỷ tầng Ozon và sự nóng lên toàn cầu. Sự biến đổi khí hậu cấp vi mô ở Hội An cũng là vấn đề đáng quan tâm. Cần khai thác triệt để bất cứ một phương án thiết kế nào có tính đến sự cân bằng hay những đóng góp trong việc khắc phục hậu quả của việc hủy hoại môi trường. Các loại gió ở tất cả các mùa cần phải được phân tích đánh giá trên cả phương diện tác động tích cực và tác động tiêu cực.

Trong quá trình thiết kế, cũng phải quan tâm đến ảnh hưởng sức khoẻ từ vấn đề chất lượng bầu không khí trong nhà. Không khí trong những ngôi nhà cổ ở Hội An bị ô nhiễm nghiêm trọng, đó là vấn đề cần phải được đưa ra để khắc phục. Thiết kế nhà phải có hệ thống thông gió phù hợp với bầu khí quyển ở vùng khí hậu nhiệt đới. Điều này có thể bao gồm một số chiến lược đề cập tới vấn đề ô nhiễm không khí bên ngoài và việc lưu thông khí quyển bên trong nhà một cách hiệu quả. Mô hình thông gió tự nhiên phải được xem xét trên các cấp độ khác nhau, từ cấp thành phố đến cấp quốc gia, và phải được coi là phương thức thay thế việc quản lý khí hậu nhân tạo. Những tác động ô nhiễm không khí của tất cả các hệ thống thiết kế sẽ được xem xét trong bản đánh giá thiết kế. Cũng cần quan tâm đến vấn đề chất lượng không khí nói chung, để đảm bảo rằng những dự án này không để lại hậu quả do ô nhiễm không khí bên trong hay bên ngoài công trình.

  1. Những nguyên tắc quy hoạch liên quan đến yếu tố lửa.

Lửa là biểu tượng mạnh mẽ nhất cho khả năng của con người trong việc khai thác nguồn năng lượng tự nhiên. Năng lượng là nhân tố cần thiết để giúp con người có được cuộc sống sung túc và tiện nghi nhờ khả năng chuyển đổi các nguyên liệu thành thành tố hữu ích. Ở Hội An, các nhà thiết kế được khích lệ truyền tải trong bản vẽ của mình các hoạt động dựa trên nguồn năng lượng tái tạo trong phạm vi cho phép, mà không phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu hóa thạch hay các nhà máy điện ở xa. Ngày nay, có thể sử dụng công nghệ và nguồn nguyên liệu có sẵn để tạo ra không gian sống – nơi mà có thể duy trì mức độ tiện nghi một cách thụ động mà không cần tới nhiên liệu hóa thạch. Điều này nên được xem xét như điều kiện tối thiểu cho việc thiết kế năng lượng ở Hội An. Điểm quan trọng cần nhấn mạnh không được dùng “kim loại” trong xây dựng quy hoạch ở Hội An. Khung sắt, nhôm, kim loại, phải được thay thế bằng các loại vật liệu khác như đá, gỗ…

Trong bản thiết kế, cần nhận thấy được sự tương tác với dòng chảy năng lượng tái sinh tự nhiên. Theo chu kì hàng năm, năng lượng mặt trời nên được đánh giá dựa trên tính hiệu quả của nó mang lại cũng như sự hài lòng của người dân và du khách. Điều này ngụ ý hướng đến những hiểu biết về cách thức tiếp cận nguồn năng lượng này và mối quan tâm về kỹ thuật che, chiếu thích hợp. Trong quá khứ, những quy tắc cơ bản về vũ trụ rất được coi trọng, điều này khiến Hội An trở thành không gian sinh sống lý tưởng và trong tương lai sẽ trở nên tốt hơn. Cần quan tâm đến khả năng sản xuất nguồn năng lượng tại khu công trình và sự phù hợp của năng lượng so với bản thiết kế. Dù ở bất cứ địa điểm nào, các công trình xây dựng nên là điểm sản sinh cung cấp năng lượng. Nguồn năng lượng tái tạo sẽ làm tăng nhiệt độ của nước, và điều này sẽ mang đến hiệu quả phù hợp với thiết kế.

Những yêu cầu về giao thông sẽ được xem xét dựa trên tác động về tiêu hao năng lượng tổng thể. Nên dành ưu tiên cho người đi bộ và đi xe đạp, hạn chế việc sử dụng xe ô tô riêng và quản lý xây dựng hệ thống giao thông công cộng. Việc cấp phép sử dụng ô tô cần được quan tâm, cân nhắc một cách kĩ lưỡng bởi những tác động hiện tại và tương lai của chúng đối với xã hội, tới việc sử dụng nguồn năng lượng, và vấn đề quy hoạch đô thị. Các nhà cung cấp dịch vụ ô tô nên có những dự đoán về chiến lược sử dụng nguồn nhiên liệu hóa thạch thay thế. Năng lượng “biểu hiện” trong vật liệu xây dựng có thể có những tác động đáng kể tới sự tiêu hao năng lượng của dự án. Năng lượng biểu hiện là tất cả nguồn năng lượng cần thiết cho việc khai thác, tinh luyện, chuyển đổi và sử dụng nguồn vật liệu.

  1. Những nguyên tắc quy hoạch liên quan đến nước.

Ở Hội An, nước là nguồn tài nguyên dồi dào. Nước là một phần cơ bản của sự sống trên trái đất, nó được coi là nguồn cung cấp năng lượng sống quan trọng của con người. Hiểu được vai trò quan trọng của nước sẽ là động lực thúc đẩy cho việc thiết kế những công trình, cơ sở hạ tầng và xây dựng cảnh quan thiên nhiên hợp lý. Những công trình mà đề cao vai trò quan trọng của nguồn nước trên cả phương diện vật chất lẫn tinh thần thì cần được quan tâm kĩ lưỡng. Đối với Hội An, theo nguyên tắc cơ bản về phong thủy, các nhà thiết kế phải nhận ra được nét đẹp mang tính làng xã, văn hóa, lịch sử, tinh thần, và tính thơ trong việc sử dụng nguồn nước, và vai trò trung tâm của nó như một yếu tố không thể thiếu trong cuộc sống.

Trong suốt quá trình thiết kế, phải tính toán kĩ lưỡng nguồn nước sử dụng. Cần có sự quan tâm để từng bước đưa ra những biện pháp hiệu quả, bảo vệ nguồn nước, tránh khỏi những tác nhân gây ô nhiễm. Nước sạch phải được sử dụng với chức năng duy trì sự sống. Tất cả các nguồn nước, từ mạch nước ngầm, nước mưa, nước trên bề mặt, nước xám, hay nước trong hệ thống cống rãnh và hệ thống xử lí nước thải đều nên được xem xét theo chu kì. Theo đó, nguồn nước thải sẽ được tái sử dụng một cách có lợi. Cũng cần chú ý đến hệ thống xử lý chất hữu cơ. Phải làm sao để đảm bảo việc xây dựng hay hoạt động của dự án không gây ô nhiễm đến nguồn nước xung quanh. Nước xám có thể được xử lý và dùng vào mục đích tự nhiên hay thực tế, sao cho phù hợp với các đặc tính của nó.

Trong thiết kế, nguồn nước mưa và nước bề mặt được coi đến là nguồn tài nguyên có thể sử dụng cho người dân và cho hệ thống công trình xây dựng. Khi thiết kế nên hạn chế tối đa việc bao phủ của lớp đất không thấm nước. Nước được sử dụng trong bất kì quy trình nào liên quan đến hoạt động của dự án đều phải được đưa vào lưu thông, khử độc tố và kim loại nặng. Tất cả lượng nước thải sẽ qua một quá trình khử để trở thành nước uống trước khi phân phối đến người dùng hay tái sử dụng.

  1. Những nguyên tắc quy hoạch liên quan đến yếu tố tinh thần.

Đây là thành tố phi vật thể, khó hình dung nhất trong 5 thành tố, và cũng mang tính nhân văn nhất. Việc dành mối quan tâm không nhỏ đến tính bền vững không chỉ đơn thuần là tuân theo quy tắc nghề nghiệp hay dựa theo phân tích tác động môi trường. Nó còn bao hàm việc cam kết rằng bản thiết kế đóng góp một phần cho bối cảnh mở rộng, phát triển thành phố về cả không gian và thời gian. Việc thiết kế Hội An trở thành một Làng toàn cầu sáng tạo phải thể hiện được chủ đề ‘Tính nhân văn, bản sắc tự nhiên và công nghệ”, thông qua đó giúp minh họa và bồi dưỡng ý thức về tầm quan trọng của mảnh đất này và để con người có thể hiểu hơn về khái niệm phát triển bền vững. Cho đến nay, thông điệp về tất cả những giá trị cuộc sống và về một xã hội công bằng, đã trở thành một phần của khái niệm phát triển bền vững.

Sự hiện hữu của yếu tố tinh thần khẳng định một điều rằng, thiết kế chỉ được nhìn nhận là một phần của giải pháp, chứ không phải là tất cả. Dựa trên nguyên tắc của tính khiêm nhường, trong học thuyết về thiết kế, cần nhận thức được tính hạn chế trong việc lên kế hoạch và điều phối nguồn nhân lực cũng như các trình tự tự nhiên. Thiết kế có thể khích lệ nâng cao nhận thức về tính bền vững và tính cộng đồng, nhưng tự thân nó không thể tạo ra tính luật pháp hay cưỡng chế. Tương tự vậy, không có điều luật của tự nhiên nào có thể đưa ra làm tiêu chí đơn nhất để đánh giá bản thiết kế. Giải pháp đưa ra phải mang tính thẩm mỹ, điều này sẽ góp phần phần xây dựng một xã hội giàu tính nhân văn với vai trò là cầu nối để con người hiểu hơn về tự nhiên, chứ không phải là đối đầu với nó. Có thể có những tranh luận trái chiều, phản đối việc xây dựng Hội An thành một ngôi làng toàn cầu, xuất phát từ sự e ngại về việc giá tăng của số lượng du khách sẽ làm mai một đi giá trị của khu phố cổ và các vùng lân cận. Quan điểm về văn hoá sinh thái trong bản hướng dẫn này nhằm hướng đến những người có cùng quan điểm xây dựng Hội An như một làng toàn cầu theo hướng quan tâm hơn nữa tới địa danh mà con người có thể tồn tại bền vững hài hòa với tự nhiên.                                                                                                                                                                                                                                                          Thái Quang Trung                                                                                                                   Số 27 ĐT&PT

Check Also

4

KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ BIỂN ĐÀ NẴNG TRONG MỐI TƯƠNG QUAN VỚI NHU CẦU PHÁT TRIỂN VỀ ĐÔ THỊ

1. Nằm trong hệ sinh thái biển của khu vực miền Trung, Đà Nẵng được …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *