Home / QUY HOẠCH - KIẾN TRÚC - XÂY DỰNG / QUY HOẠCH / Quy hoạch thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị theo hướng đô thị sinh thái

Quy hoạch thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị theo hướng đô thị sinh thái

Khái niệm về đô thị sinh thái (ĐTST) xuất hiện trên thế giới vào cuối thập niên 80 và được quan tâm nhiều ở Việt Nam trong khoảng 10 năm trở lại đây. Nội dung đề cập đến chất lượng môi trường của đô thị với các tiêu chí nhằm nâng cao điều kiện và chất lượng sống cho các cư dân. Các tiêu chí xem xét đánh giá ĐTST bao gồm các nhóm: (1). Cơ cấu đô thị (sử dụng đất và kiến trúc đô thị); (2). Giao thông đô thị (với thứ tự ưu tiên giao thông đi bộ, xe đạp, giao thông công cộng bằng xe điện hoặc tàu điện ngầm, xe buýt, xe ô tô con); (3). Năng lượng (Sử dụng năng lượng có thẻ tái tạo như gió, mặt trời…), hạn chế sử dụng tài nguyên không tái tạo được dùng các giải pháp bảo tồn năng lượng; (4). Xã hội (Đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về kiến trúc và thiết kế chỗ ở và sinh hoạt cho người dân, đảm bảo về giáo dục và việc làm…).

Ở Việt Nam, trong hệ thống văn bản pháp luật hiện nay chưa quy định khái niệm về ĐTST cũng như các tiêu chí cụ thể khi xem xét đánh giá đô thị có phải là ĐTST hay không. Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia, các tiêu chí quy hoạch ĐTST có thể được khái quát trên các phương diện sau: (1). Kiến trúc công tình (các công trình trong đô thị sinh thái phải đảm bảo khai thác tối đa các nguồn mặt trời, gió và nước mưa để cung cấp năng lượng và đáp ứng nhu cầu nước của người sử dụng); (2). Sự đa dạng sinh học của đô thị (phải được đảm bảo với các hành lang cư trú tự nhiên, nuôi dưỡng sự đa dạng sinh học và đem lại sự tiếp cận với thiên nhiên để nghỉ ngơi giải trí); (3). Giao thông (Phần lớn dân cư đô thị sẽ sống và làm việc trong phạm vi bán kính đi bộ hoặc xe đạp để giảm thiểu nhu cầu di chuyển cơ giới. Sử dụng các phương tiện giao thông công cộng nối liền các trung tâm để phục vụ nhu cầu di chuyển xa hơn của người dân); (4). Công nghiệp (sẽ sản xuất ra các sản phẩm hàng hóa có thể tái sử dụng, tái sản xuất và tái sinh. Các quy trình công nghiệp bao gồm cả việc tái sử dụng các sản phẩm phụ và giảm thiểu sự vận chuyển hàng hóa); (5). Kinh tế đô thị sinh thái (là một nền kinh tế tập trung sức lao động thay vì tập trung sử dụng nguyên liệu, năng lượng và nước nhằm duy trì việc làm thường xuyên và giảm thiểu nguyên liệu sử dụng).

Với quyết định phê duyệt đề án “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011 – 2020 và tầm nhìn đến 2050” của Chính phủ, đã đặt ra yêu cầu xây dựng, phát triển công trình xanh, đô thị xanh, ĐTST, nhằm hướng đến mục tiêu phát triển đô thị Việt Nam bền vững. Như vậy, phát triển ĐTST là một trong những hướng đi để các đô thị Việt Nam phát triển bền vững và thân thiện với môi trường.

Trong những năm qua, thành phố Đông Hà đã vươn mình “thay da đổi thịt”, quá trình đô thị hóa diễn ra rất mạnh mẽ, đã đạt được nhữnh kết quả tích cực trong việc phát triển đô thị gắn liền với các mục tiêu tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng sống của người dân. Tuy nhiên, đi kèm theo đó, tình trạng ô nhiễm môi trường, lãng phí tài nguyên… ở thành phố có xu hướng ngày càng nghiêm trọng. Việc nghiên cứu phát triển đô thị theo hướng ĐTST cần được quan tâm trong định hướng quy hoạch xây dựng thành phố Đông Hà để hướng đến mục tiêu phát triển thành phố bền vững.

Đô thị sinh thái

Khái niệm

Theo định nghĩa của tổ chức sinh thái đô thị Australia thì “Một thành phố sinh thái là thành phố đảm bảo sự cân bằng với thiên nhiên” hay cụ thể hơn là sự cho phép các cư dân sinh sống trong điều kiện chất lượng cuộc sống nhưng chỉ sử dụng tối thiểu các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Theo GS.TS Phạm Ngọc Đăng: “Một đô thị sinh thái là một đô thị mà trong quá trình tồn tại và phát triển của nó không làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, không làm suy thoái môi trường, không gây tác động xấu đến sức khỏe cộng đồng và tạo điều kiện thuận tiện cho mọi người sống, sinh hoạt và làm việc trong đô thị”.

Hội nghị tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 1988 đã đề ra 4 nguyên tắc chính để xây dựng ĐTST như sau:

  • Xâm phạm ít nhất đến môi trường tự nhiên
  • Đa dạng hóa nhiều nhất việc sử dụng đất, chức năng đô thị và các hoạt động khác của con người.
  • Trong điều kiện có thể, giữ cho hệ thống đô thị khép kín và tự cân bằng.
  • Giữ cho sự phát triển dân số đô thị và tiềm năng của môi trường được cân bằng một cách tối ưu.

Một số thành phố trên thế giới quy hoạch xây dựng theo hướng ĐTST

Thành phố Stockholm, Thụy Điển đã được xây dựng theo hướng ĐTST ngay từ khi lập quy hoạch, thiết kế các công trình xây dựng trong thành phố, đồng thời, quản lý tích hợp các giải pháp, nhằm xây dựng một thành phố bền vững về môi trường, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, cải thiện mức sống của dân cư đô thị.

Lush-green-Stockholm-009

Thành phố Stockholm, Thụy Điển. (Ảnh: Internet)
Thành phố Stockholm, Thụy Điển. (Ảnh: Internet)

Tại Brazil, chính quyền thành phố Curitiba đã triển khai thực hiện các giải pháp thúc đẩy sáng kiến xây dựng đô thị kiến trúc sinh thái thành công qua việc áp dụng các chính sách, ưu đãi về thuế để phát triển các dự án về môi trường, sinh thái, mang lại những lợi ích kinh tế ngay trong khâu quy hoạch đô thị. Thành phố có dân số đông đúc đã kéo theo nhiều hệ lụy về ô nhiễm môi trường, vì thế, chính quyền thành phố đề ra một số chủ trương ưu tiên như: khuyến khích sử dụng phương tiện vận tải công cộng để giảm thiểu ô nhiễm không khí và giảm tình trạng tắc nghẽn giao thông; ổn định mật độ dân số; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng hồ, công viên và trồng hàng nghìn cây xanh mỗi năm, xây các tuyến đường xe đạp và đường dành cho người đi bộ. Trong vòng 30 năm, thành phố Curitiba đã tăng không gian xanh trung bình từ 1 m2 lên 52 m2 mỗi người; trồng 1.5 triệu cây xanh dọc theo đường cao tốc của thành phố… Song song với đó, là sự thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái, khuyến khích cộng đồng tham gia vào các sáng kiến, giải pháp xanh, sạch, tăng cường sử dụng các sản phẩm tái chế từ chất thải.

curitiba0

curitiba-parana-brazil
Thành phố Curitiba, Brazil. (Ảnh: Internet)

Yokohama, một thành phố lớn của Nhật Bản thực hiện xây dựng ĐTST theo một hướng khác, đó là, tập trung vào các giải pháp trong quản lý, huy động sự tham gia của các bên liên quan, cố gắng tận dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, duy trì tăng trưởng kinh tế; giảm thiểu chất thải rắn, tiết kiệm năng lượng, rác thải sẽ được tái chế để cung cấp nhiên liệu, góp phần cải thiện môi trường và mang lại lợi ích kinh tế nhất định.

Thành phố Yokohama, Nhật Bản. (Ảnh: Internet)
Thành phố Yokohama, Nhật Bản. (Ảnh: Internet)

Những thành phố trên đều áp dụng mô hình ĐTST và đạt được những kết quả nhất định, thông qua các giải pháp về quản lý, gắn với trách nhiệm của chính quyền, cộng đồng; tận dụng sinh thái môi trường cảnh quan sẵn có; hạn chế các phương tiện giao thông cá nhân, nhằm giảm phát thải khí nhà kính, giảm tiêu thụ nhiên liệu… Đồng thời, thực hiện một số công cụ kinh tế như phí bảo vệ môi trường; thuế; tăng chế tài xử phạt, lệ phí… nhằm quản lý hiệu quả tài nguyên, góp phần giảm thiểu ô nhiễm, cải thiện chất lượng cuộc sống người dân.

Thành phố Ottawa, Canada. (Ảnh: Internet)
Thành phố Ottawa, Canada. (Ảnh: Internet)

Những tiềm năng để phát triển thành phố Đông Hà theo hướng ĐTST

Thành phố Đông Hà là đô thị trung tâm của tỉnh Quảng Trị, tổng diện tích tự nhiên 73.09 km2, dân số 91.396 người (năm 2016). Thành phố có vị trí địa lý chiến lược quan trọng: là nơi giao thương của hai miền Bắc – Nam, là điểm đầu của hành lang kinh tế Đông – Tây, gần cảng biển Cửa Việt và hai cảng hàng không (sân bay Đồng Hới và Phú Bài), có tiềm năng và phát triển thương mại, dịch vụ, công nghiệp, công nghiệp chế biến, nông nghiệp ven đô và du lịch văn hóa tâm linh.

Thành phố Đông Hà có hệ thống sông ngòi, ao hồ phong phú, nằm dọc hai bên bờ sông Hiếu, bao bọc phía Đông và phía Nam là sông Thạch Hãn và sông Vĩnh Phước. Thành phố có địa hình nghiêng và thấp dần từ Tây sang Đông. Địa hình đồng bằng có độ cao trung bình 3m so với mực nước biển. Thành phố có quỹ đất lâm nghiệp trồng rừng rất lớn (2.381 ha), là điều kiện lợi thế tạo môi trường cảnh quan sinh thái.

Thành phố Đông Hà, Quảng Trị. (Ảnh: Internet)
Thành phố Đông Hà, Quảng Trị. (Ảnh: Internet)

Khí hậu Đông Hà rất khắc nghiệt, số giờ nắng và lượng mưa trung bình năm lớn; về mùa hè chịu ảnh hưởng của gió Tây Nam rất nóng và khô, về mùa đông mưa nhiều và chịu ảnh hưởng của gió Đông Bắc gây ra rét đậm. Tuy nhiên, đó cũng là điều kiện để khai thác tối đa các nguồn năng lượng mặt trời, gió, và nước mưa để cung cấp năng lượng phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong quá trình phát triển ĐTST. Bên cạnh đó, Đông Hà là thành phố trẻ, có điều kiện tiếp thu những bài học kinh nghiệm trong việc quy hoạch xây dựng các đô thị trong và ngoài nước, mật độ dân cư thấp, quỹ đất phát triển dồi dào, có cảnh quan địa hình tự nhiên (sông ngòi, ao hồ, đồi núi…) đẹp, đa dạng rất phù hợp để quy hoạch xây dựng thành một ĐTST bền vững.

Đề xuất một số định hướng cho quy hoạch xây dựng thành phố Đông Hà theo hướng ĐTST

Định hướng phát triển không gian, kiến trúc cảnh quan

Quy hoạch xây dựng thành phố Đông Hà phải tiếp cận theo các tiêu chí của một ĐTST. Các quy hoạch không gian đô thị phải đảm bảo hài hòa giữa hiệu quả kinh tế với cân bằng sinh thái, thân thiện môi trường, thuận lợi cho phát triển giao thông công cộng; đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ sinh thái trong đô thị, dành nhiều diện tích không gian cây xanh mặt nước và đảm bảo các khu vực chức năng phải thỏa mãn các tiêu chí về chất lượng môi trường.

Khai thác lợi thế về cảnh quan, địa hình sông ngòi, ao hồ, đồi núi để quy hoạch phát triển không gian đô thị hiện đại, cân bằng sinh thái. Khai thác cảnh quan dọc các con sông, đặc biệt lấy sông Hiếu làm điểm nhấn trung tâm thành phố. Tạo dựng dọc theo hai phía bờ sông các dải phát triển thương mại, du lịch, dịch vụ theo mặt tiền sông.

Các công trình cần đồng nhất về phong cách thiết kế, dành nhiều quỹ đất cho các dự án tiềm năng kiến trúc, tạo được điểm nhấn cho cảnh quan khu vực. Các khu đô thị mới hình thành theo hướng khu ĐTST, các làng nghề sinh thái và vùng nông nghiệp sạch nố trí tại vùng ven đô.

Cần khảo sát và quy hoạch hệ thống sinh thái tự nhiên trên nguyên tắc: tôn trọng đặc điểm địa hình, lưu vực hệ thống mặt nước, thảm xanh tự nhiên đồi núi, hệ sinh thái nông, lâm ngư nghiệp, các hành lang lưu thông tự nhiên. Khi lập quy hoạch cũng cần có quy định chặt chẽ việc tổ chức không gian xanh hạn chế trong các khuôn viên các khu đô thị, các công trình công cộng và trong các công trình nhà ở về tỷ lệ và phân bố hợp lý có tác dụng tốt cho môi trường và cảnh quan đô thị.

Ưu tiên phát triển công nghiệp sạch, ứng dụng khoa học công nghệ cao, giảm dần các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường, đầu tư hoàn chỉnh hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn khu công nghiệp. Di chuyển các cơ sở sản xuất công nghiệp hiện có trong nội thành, gần các khu dân cư vào các cụm công nghiệp như khu công nghiệp Quán Ngang, cụm công nghiệp Cam Thành… để dễ quản lý, giảm ô nhiễm môi trường và dành quỹ đất phát triển đô thị.

Thành phố Đông Hà, Quảng Trị. (Ảnh: Internet)
Thành phố Đông Hà, Quảng Trị. (Ảnh: Internet)

Định hướng phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật

Quy hoạch và xây dựng hệ thống giao thông bền vững về mặt môi trường; phát triển hệ thống giao thông công cộng, đi xe đạp và đi bộ; tạo lập một môi trường giao thông thân thiện. Đưa các tiêu chí ĐTST vào công tác quy hoạch, thiết kế, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật như: cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, cung cấp năng lượng…

Ưu tiên phát triển hạ tầng đô thị xanh với hệ thống giao thông xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu phát thải; sử dụng năng lượng tái tạo, đổi mới và sử dụng công nghệ, kỹ thuật, vật liệu sạch. Từng bước ngầm hóa hệ thống cấp điện, cấp nước, thông tin liên lạc, cáp quang…, đảm bảo cung cấp an toàn, liên tục, chất lượng phục vụ đô thị, du lịch. Xây dựng các khu xử lý nước thải sinh hoạt, khu xử lý chất thải rắn đô thị đảm bảo vệ sinh môi trường.

Tiếp cận, ứng dụng rộng rãi các tiến bộ khoa học công nghệ trong phát triển công trình kiến trúc sinh thái. Khai thác tối đa các nguồn năng lượng mặt trời, gió và nước mưa để cung cấp năng lượng phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Kết luận

Xu hướng quy hoach xây dựng các đô thị sinh thái, thành phố phát triern bền vững đang phát triển tại Việt Nam và thế giới. Với những tiềm năng của mình, thành phố Đông Hà có thể áp dụng quy hoạch xây dựng thành một ĐTST bền vững. Để đạt được điều đó, cần có những nghiên cứu sâu sắc về hệ thống sinh thái tự nhiên và xã hội của khu vực. Trong quá trình vận hành, để duy trì và đạt được mục tiêu cần có những biện pháp phối hợp liên ngành như tăng cường khả năng tiếp cận thông tin, nâng cao nhận thức cộng đồng, áp dụng công nghệ sạch, sử dụng các vật liệu xây dựng sinh học giảm tiêu thụ năng lượng, sử dụng các nguồn năng lượng có thể tái tạo được, tránh lãng phí tài nguyên.

Ths.KTS Hoàng Đức Anh Vũ

Giảng viên Phân hiệu Đại học Huế tại Quảng Trị

(Theo Quy hoạch Đô thị số 30-31/2018)

Check Also

1

Dự án bất động sản và bến du thuyền Đà Nẵng: Thật ra sai – đúng nằm ở đâu?

Ngày 07-5, UBMTTQVN thành phố Đà Nẵng đã tổ chức hội nghị Phản biện dự …